Prawidłowe przygotowanie uli do zimowego okresu jest kluczowe dla utrzymania zdrowej i silnej populacji pszczół. Niskie temperatury, zmienna wilgotność powietrza oraz niedostateczna wentylacja mogą prowadzić do osłabienia rodziny i znacznych strat. W poniższym tekście omówione zostaną najważniejsze czynności i zabiegi, które pomogą pszczelarzowi zapewnić optymalne warunki przez całą zimę.
Przygotowanie ula przed zimą
Inspekcja i czyszczenie wnętrza
Przed nadejściem chłodów warto przeprowadzić dokładny przegląd uli. Należy usunąć martwe pszczoły, pozostałości wosku oraz zanieczyszczenia stanowiące źródło pleśni i grzybów. Dobrze jest także wyczyścić dennice, feromony i wysterylizować lub wymienić podkarmiaczki, aby ryzyko rozwoju patogenów było jak najmniejsze.
Izolacja i uszczelnianie
Odpowiednia izolacja ścian i pokrycia ula pozwala ograniczyć straty ciepła. Można zastosować styropian o grubości co najmniej 2–3 cm lub naturalne maty słomiane. Szczelne zamknięcie szczelin zapobiega przedostawaniu się zimnego powietrza, jednak warto zadbać o trudno mierzalną równowagę między cyrkulacją powietrza a zatrzymywaniem ciepła.
- Zamknięcie ciasnych szpar i pęknięć przy pomocy silikonowych uszczelek.
- Izolacja daszku dodatkową pokrywą słomianą lub styropianową.
- Ochrona bocznych ścian przy pomocy modułów termoizolacyjnych.
Zmiana lub uzupełnienie poszycia dachowego
Przepuszczalność pokrycia decyduje o ryzyku przemakania i rozwoju pleśni. Warto wymienić zużyty eternit lub blachę na nowoczesne, lekkie płyty PCV bądź akrylowe i zadbać o szczelność łączeń.
Karmienie i zasoby pokarmowe
Ocena zapasów miodu
Bezpieczny zimowóz wymaga minimum 15–20 kg miodu dla średniej wielkości rodziny. Przed zimą należy zważyć korpusy i oszacować poziom pokarmu. Brak wystarczających rezerw może prowadzić do głodzenia pszczół przy najniższych temperaturach.
Podawanie syropu i ciastek cukrowych
Gdy zasoby naturalne są niewystarczające, stosuje się podkarmianie syropem cukrowym 1:1 lub 2:1 (w zależności od oczekiwanej zwiększonej kaloryczności). Wskazane jest także przygotowanie ciastek z cukru pudru i mleka w proszku, które łatwiej przechowywać bez ryzyka fermentacji.
- Syrop zaleca się podawać w pojemnikach wewnętrznych, chroniących przed wyciekiem.
- Ciastek nie należy umieszczać bezpośrednio na plastrach z węzą, by nie uszkodzić struktur.
- Monitorować pobór co 10–14 dni, aby uzupełniać zapasy w odpowiednim momencie.
Zabezpieczenie przed wilgocią
Nadmierna wilgotność sprzyja gromadzeniu się kondensatu, który może kapać na pszczoły i je wychładzać. Warto zastosować maty osuszające lub pochłaniacze wilgoci wykonane z trocin i kredy. Układanie ich pod daszkiem pomaga w odprowadzaniu pary wodnej.
Wentylacja i kontrola mikroklimatu
Rola cyrkulacji powietrza
Choć celem jest utrzymanie ciepła, całkowite uszczelnienie ula jest błędem. Odpowiednia wentylacja zapobiega kumulacji CO₂ oraz nadmiernej wilgoci, co w konsekwencji chroni przed zagrzybieniem i rozwojem patogenów.
Systemy naturalne i wymuszane
W tradycyjnych ulach wprowadza się niewielki otwór w daszku lub stosuje specjalne kratki wentylacyjne. Zaawansowane systemy mogą wykorzystywać rurki powietrzne odprowadzające wilgoć na dach lub zewnętrzną osłonę. Ważne jest, by otwory były skierowane tak, aby powietrze wpływało od dołu, a wilgotne wydostawało się górą.
Monitorowanie temperatury
Pszczoły utrzymują wewnątrz klastra temperaturę ok. 34–35 °C. Zewnętrzne wahania nie powinny wpływać na stabilność warunków. Warto regularnie odczytywać dane z termometru umieszczonego w górnej części ula, aby w razie spadków poniżej 20 °C reagować, np. dodatkowymi matami izolacyjnymi.
Monitorowanie pszczół i ochrona przed zagrożeniami
Regularne kontrole zimowe
Przegląd zimowy nie wymaga otwierania całego ula. Wystarczy odkręcić daszek i przy pomocy lusterka sprawdzić stan klastra, wilgotność ścianek oraz poziom pokarmu w sąsiednich korpusach. Dzięki temu nie zakłócimy stabilnego skupienia pszczół na plastrach.
Ochrona przed intruzami
Myszy i inne gryzonie mogą osiedlać się wewnątrz ula, korzystając z ciepła i zapasów. Aby uniknąć strat, montuje się siatkowe wejściówki lub specjalne kratki blokujące dostęp szkodnikom, ale nie utrudniające pszczołom wentylacji.
- Siatki inox o oczkach 4–5 mm skutecznie zatrzymują myszy.
- Stawianie uli na podwyższeniach uniemożliwia łatwy dostęp z ziemi.
- Regularne sprawdzanie feromonów i obecności odchodów gryzoni.
Profilaktyka chorób
Okres zimowy sprzyja rozwojowi patogenów, szczególnie gdy rodzina jest osłabiona. Warto przeprowadzić jesienią zabiegi zwalczające roztocza varroa oraz monitorować pojawienie się objawów choroby amerykańskiego i europejskiego zgnilca. Stosowanie naturalnych środków, takich jak kwas mrówkowy czy oksalowy, przyczynia się do ograniczenia patogenów bez obciążania miodu.
Zapobieganie stratą
Kluczowe zapobieganie polega na skrupulatnym przygotowaniu, monitorowaniu warunków oraz szybkiej reakcji na nieprawidłowości. Dzięki temu rodzina pszczela przetrwa zimę w dobrej kondycji i będzie gotowa do intensywnej pracy w sezonie wiosennym.
